Zdjęcie do artykułu Cele SMART w rozmowie rocznej: jak je ustalać
Fot. Bru-nO / Pixabay

Rozmowy roczne

Cele SMART w rozmowie rocznej: jak je ustalać

W rozmowie rocznej ogólne zamierzenia z mijającego okresu zamieniasz w cele zrozumiałe dla pracownika i przełożonego.

To pseudonim redakcyjny używany przez wydawcę, a nie deklaracja niezależnie potwierdzonej tożsamości osoby. Pierwotny podpis redakcyjny: Redakcja Kompetencji.

Rozmowa roczna jako moment porządkowania celów metodą SMART

W rozmowie rocznej ogólne zamierzenia z mijającego okresu zamieniasz w cele zrozumiałe dla pracownika i przełożonego. Co roku powtarza się ten sam problem: cele są zbyt ogólne, nierealistyczne albo bez ram czasowych, a bez jasnych kryteriów sukcesu nawet zmotywowany zespół traci kierunek (Asana). Metoda SMART zamienia niejasne zamierzenia w konkretne, mierzalne i osiągalne cele (Asana).

Akronim SMART rozwija się jako: Skonkretyzowany, Mierzalny, Osiągalny, Realistyczny i Określony w czasie (Asana). Polskie wersje różnią się między źródłami: Pracuj.pl podaje S – sprecyzowany, M – mierzalny, A – atrakcyjny (lub achievable), R – realistyczny (lub relevant), T – terminowy, a Factorial tłumaczy Relevant jako „istotne”.

W rozmowie rocznej ważniejsze od wyboru jednej wersji akronimu jest to, by każde kryterium zostało omówione i zapisane.

Metoda ma korzenie w 1981 r., gdy George T. Doran opublikował w magazynie „Management Review” artykuł „There’s a S.M.A.R.T. Way to Write Management’s Goals and Objectives” (Asana). Proponował w nim, by każdy cel – projektu, działu czy całej organizacji – spełniał określone warunki (Asana).

Pięć kryteriów SMART w praktyce rozmowy

S – skonkretyzowany. Cel ma być jednoznaczny i odpowiadać na pytania: co, kto, gdzie, kiedy i dlaczego (Asana); inna wersja pytań pomocniczych to: co, gdzie, kiedy, kto, który i dlaczego (Randstad). W rozmowie rocznej wskaż konkretny efekt (np. wzrost danego wskaźnika), obszar (produkt, zespół, proces) i osobę odpowiedzialną.

M – mierzalny. Cel potrzebuje ilościowych lub jakościowych wskaźników sukcesu, które pozwalają śledzić postępy (Asana) i ocenić, czy został osiągnięty (Randstad). Gdy nie da się przypisać liczby, ustal wskaźnik jakościowy – np. odebrany i zaakceptowany przez odbiorcę rezultat – oraz zapisz, kto i kiedy potwierdza jego spełnienie.

A i R – osiągalny i realistyczny. Cel ma być ambitny, ale wykonalny przy dostępnych zasobach (Asana) oraz spójny z celami, priorytetami i możliwościami osoby lub organizacji (Randstad). Przy każdym celu zapisz przeznaczone zasoby – czas, budżet, wsparcie innych osób, narzędzia – i czyje priorytety trzeba nimi zabezpieczyć.

T – określony w czasie. Cel potrzebuje konkretnego terminu realizacji (Randstad). W rozmowie rocznej zapisz datę albo jasny horyzont, np. kwartał lub 6 miesięcy. Obok terminu głównego ustal punkty kontrolne, na których sprawdzacie wskaźnik i decydujecie o korekcie działań.

Od mglistego postanowienia do celu SMART: przykłady do rozmowy rocznej

Zestawienie postanowienia ogólnego z celem SMART pokazuje różnicę. Zamiast „poprawy satysfakcji pracowników” cel brzmi: „zwiększenie wyników ankiety satysfakcji pracowników o 10% w następnym kwartale” (Factorial). W HR podaje się też zwiększenie poziomu zaangażowania pracowników o 10% w ciągu 12 miesięcy (Factorial). W obu przypadkach precyzję dają trzy elementy dopisane do zamierzenia: miernik (wynik ankiety, poziom zaangażowania), wielkość zmiany (10%) i termin (kwartał, 12 miesięcy).

Przykład ze sprzedaży mieści w jednym zdaniu miernik, termin i sposób realizacji: „Zwiększyć sprzedaż produktów na naszej stronie internetowej o 30% w ciągu najbliższych 6 miesięcy poprzez wdrożenie nowej strategii marketingowej” (Randstad). Widzisz w nim kolejno: przedmiot celu (sprzedaż online), wskaźnik (wartość sprzedaży), skalę (30%), horyzont (6 miesięcy) i planowane działanie (nowa strategia marketingowa).

Horyzont czasowy dobiera się do charakteru działania, nie do kalendarza rozmów; w przykładach pojawiają się kwartał, 6 miesięcy i 12 miesięcy (Factorial, Randstad). Ustalcie, jak szybko wskaźnik reaguje na działania. Jeśli efekt widać w skali kwartału, rozbijcie cel roczny na cztery terminy kontrolne zamiast jednego odległego punktu.

Schemat rozmowy rocznej: osoba mówi „chcę poprawić współpracę w zespole”, a Ty dopytujesz kolejno o przedmiot (co ma się zmienić), wskaźnik (skąd będziemy wiedzieć, że się zmieniło), skalę (o ile), zasoby (co jest potrzebne) i termin (do kiedy). Każda odpowiedź trafia do zapisu celu; dopiero komplet daje sformułowanie spełniające wszystkie pięć kryteriów.

Przykładowe cele SMART w rozmowie rocznej – statystyki i dane

Wzrost satysfakcji pracowników
+10% w ciągu kolejnego kwartalu
Podniesienie poziomu zaangażowania
+10% w ciągu 12 miesięcy

Mierzenie postępów i informacja zwrotna między rozmowami

Przed akceptacją celu ustal dwie rzeczy: wskaźnik – ilościowy lub jakościowy (Asana) – oraz źródło danych, z którego będzie odczytywany. Dla wskaźnika ilościowego źródłem może być wartość sprzedaży (Randstad) albo wynik ankiety satysfakcji (Factorial); dla jakościowego – konkretny dokument, odbiór lub ocena wskazanej osoby. Bez zapisanego źródła danych sprawdzanie postępów w połowie roku zamienia się w dyskusję o odczuciach.

Feedback, czyli informacja zwrotna o działaniach i pomysłach, może pochodzić od szefa lub współpracowników (Randstad). Mierzalne wskaźniki pozwalają śledzić postępy i wprowadzać korekty w trakcie realizacji (Randstad). Ustalcie więc nie tylko cel, ale i rytm jego przeglądu: datę, osobę zbierającą dane oraz zakres decyzji na przeglądzie.

Jeśli wskaźnik nie rośnie zgodnie z założeniem, najpierw zmień sposób działania (np. inny kanał, inne narzędzie). Drugi krok to świadoma decyzja obu stron o zmianie samego celu, zapisana z uzasadnieniem i nowym terminem. Bez takiego zapisu cel rozmywa się w ciągu roku i na kolejnej rozmowie rocznej nie ma czego rozliczać.

Realizm, zasoby i spójność z priorytetami

Osiągalność i realistyczność sprowadzają się do pytania: czy cel jest wykonalny przy dostępnych zasobach i spójny z priorytetami (Asana, Randstad)? Każdy nowy cel oznacza przesunięcie lub rezygnację z czegoś innego. Jeśli nie wskażecie, co wypada z listy priorytetów, cel wejdzie „na wierzch” istniejących obowiązków.

SMART wymusza myślenie o celach w kategoriach wykonalności; przechodzenie przez jej etapy pozwala wykryć niespójność priorytetów i zasobów (Randstad, Factorial). Przejdźcie listę wszystkich celów razem i sprawdźcie, czy suma wymaganych zasobów – czasu, osób, budżetu – mieści się w realnym roku pracy, a nie tylko czy każdy cel z osobna brzmi sensownie.

Terminy i kamienie milowe: od rocznej rozmowy do systematycznej pracy

Konkretny termin realizacji celu stwarza poczucie pilności i motywuje do systematycznej pracy; pozwala uniknąć prokrastynacji, czyli zwlekania i odkładania działań na później (Randstad). Termin nie może być jednym odległym punktem na końcu roku – taki zapis odkłada całą pracę na ostatnie tygodnie. Obok terminu głównego ustalcie daty kontrolne i przypiszcie do każdej oczekiwany stan wskaźnika.

Kamienie milowe formułujcie tak samo jak cel główny: co ma być gotowe, jaki wskaźnik na to wskazuje i do kiedy. Cel roczny – np. zwiększenie zaangażowania o 10% w ciągu 12 miesięcy (Factorial) – rozbijcie na krótsze odcinki z własnymi terminami; w przykładach pojawiają się horyzonty kwartalne i półroczne (Factorial, Randstad). Przegląd po pierwszym okresie dostarczy wtedy danych, a nie tylko opinii.

Najczęstsze błędy i lista kontrolna przed zakończeniem rozmowy

Pominięcie któregoś z kryteriów SMART ujawnia się dopiero przy próbie rozliczenia celu. Przejście przez etapy SMART pozwala wykryć sytuacje, w których priorytety i zasoby nie są ze sobą spójne (Factorial). Mierzalne wskaźniki umożliwiają śledzenie postępów i ocenę, czy cel został osiągnięty (Randstad). Asana zwraca uwagę, że bez jasnych kryteriów sukcesu nawet zmotywowany zespół może stracić kierunek.

Lista kontrolna po sprawdzeniu kryteriów SMART: 1) Co wypada z listy zadań, żeby nowy cel miał szansę zostać zrealizowany (Factorial, Randstad)? 2) Kto zbiera dane do pomiaru i kiedy (Asana, Randstad)? 3) Kto może zatwierdzić korektę celu i jaki nowy termin wtedy obowiązuje?

  1. Gdzie zapisujecie cel, wskaźnik, źródło danych i terminy? 5) Czy suma wymaganych zasobów na wszystkie cele mieści się w realnym roku pracy? 6) Kiedy odbędzie się najbliższy przegląd i kto go prowadzi?

Więcej z: Rozmowy roczne

Rozmowy roczne

Samoocena w rozmowie rocznej: jak ją napisać

Samoocena pracownika podsumowuje osiągnięcia i wskazuje obszary do poprawy. Ułatwia zaplanowanie rozwoju i przygotowanie do rozmowy z przełożonym w corocznej ocenie pracowniczej.